07-08-14

Sant Roc, het oudste volksfeest van Barcelona




In een van de Romeinse torens op het Plaça Nova, net boven het 'valse'  aquaduct (1958), woont een heilige. In een glazen nis zien we Sant Roc, ofwel Rochus van Montpellier – zijn voornaam verwijst naar de grot waar Christus uit de dood verrees.  Rocs nis is een bescheiden onderkomen, waar de meeste locals en toeristen aan voorbij lopen. Maar elk jaar rond half augustus is Roc het stralende middelpunt. Dan viert de stad zijn feest. Dit jaar gebeurt dat al voor de 425ste keer, waarmee Sant Roc het oudste volksfeest van de stad is.

Pestepidemie
Het begon - zo gaat dat meestal met hele en halve heiligen - met een legende. Die vertelt dat Roc tijdens een hevige pestepidemie in Barcelona arriveert. Daar geneest hij vele pestslachtoffers, heel simpel, door het maken van het teken van het kruis. Totdat de ziekte ook Roc te pakken krijgt. Van het ene op het andere moment wil niemand meer iets met hem te maken hebben.
 Van het ene op het andere moment wil niemand meer iets met Roc te maken hebben

Hij wordt uit zijn logeeradres in de stad gezet en verbannen naar de Romeinse toren. Daar zit de arme Roc dan, eenzaam en alleen. Nou, niet helemaal, want een straathond ontfermt zich over hem. Het nobele beest steelt brood voor de heilige en likt zijn zweren en bulten.

Magische hondentong
Of het door het brood komt of door de wie weet wel magische hondentong, maar binnen de kortste keren is Roc weer zo fit als een hoentje. Vanaf dat moment trekken hond en heilige samen door de stad. In sommige versies van de legende heeft de eerste zelf de hoofdrol gekregen. Geef het beest een stuk brood en zijn aura beschermt je voortaan tegen enge ziektes. Dat soort verhalen. Het volksgeloof wil ook dat het beest nog altijd zijn dagelijkse ronde maakt door de stad, om dol geworden soortgenoten te verjagen.

Mooi, die legendes. De echte Roc/Rochus was ondertussen gewoon overleden in de plaats waar hij vandaan kwam, Montpellier. En dat ook nog eens in 1327. Dus lang voordat de Zwarte Dood  Barcelona in 1348 voor het eerst trof. Vlak voor zijn sterven zou Roc aan God hebben gevraagd om pestlijders te sparen die zijn (Rocs) naam aanroepen.

Broederschap
Wat Barcelona betreft lukt dat aanvankelijk slecht. Behalve in 1348 bezoekt de pest Barcelona in 1350, 1362, 1371 en in 1375. Met duizenden dodelijke slachtoffers. Kijk alleen maar naar het aantal inwoners van Barcelona: in 1330 waren dat er 48.000, in 1370 nog maar 30.000.
Sant Roc met een Seat 600. 


In latere eeuwen gaat het beter, en gaan de meeste van de tientallen pestbedreigingen zelfs aan de stad voorbij. Geen wonder dat Barcelona Roc in 1519 tot schutspatroon verklaart. En in 1589 richten de bewoners van de kathedraal-buurt een broederschap voor hem op, de Confraria de Sant Roch de la Plassa Nova.

Het spel van de Cucanya (een glibberige en draaiende paal),  tijdens Sant Roc 1915 (foto: AFCEC).

Sindsdien vieren de Barcelonezen het feest van Sant Roc uitbundig, met het Plaça Nova als episch middelpunt. Natuurlijk wordt ook Rocs hond niet vergeten. Dit jaar zijn er op 16 augustus, de eigenlijke naamdag van de heilige, vanaf 17.30 uur op het Plaça Nova hondendressuurdemonstraties. Daarna komen alle honden van de buurt Sant Roc een poot geven.

Download hier een pdf met het volledige programma van Sant Roc 2014.

BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

01-08-14

De mythische stichter van Barcelona (2)

Naast Hercules kent Barcelona nog een Griekse stichter, Hermes. Volgens sommige versies van de mythe zou Hermes zijn halfbroer Hercules hebben geholpen bij de bouw van Barcelona. Hercules kom je weinig tegen in de stad, schreven we hier al eerder. Over Hermes daarentegen, struikel je bijkans. Met zijn mogelijke pioniersrol heeft dat weinig te maken. Hermes de handelaar, daar gaat het Barcelona om.

Veelzijdig baasje
Hermes, zoon van oppergod Zeus en de Pleiade Maia, was een veelzijdig baasje. Boodschapper van de goden, patroon van reizigers en welsprekenden, god van atleten en schilders, uitvinder van muziekinstrumenten, bedenker van maten en gewichten en ook nog eens de god van de handel, al was dat laatste voor de Grieken bijzaak.

Maar het juist Hermes' commerciële gaven hebben hem zijn populariteit bezorgd in Barcelona, stad van ondernemers en zakenlui, al dat niet van onbesproken bedrag. Dus kom je Hermes vooral tegen bij gebouwen die verbonden zijn met handel en geld. Op het gebouw van de havenautoriteiten aan de Port Vell bijvoorbeeld (foto boven), en ook bij vele portalen en balkons in de Carrer Ample. Aan en rond deze straat zaten in de 19de eeuw de grote financiers. Hier werd ook Eusebio Güell geboren, mecenas van Antoni Gaudí.
Banc d’Espanya, Plaça de Catalunya

De gevleugelde god streek bij voorkeur meer op bankgebouwen, uiteraard. De Banc d’Espanya aan het Plaça de Catalunya heeft zelfs 35 voorstellingen van Hermes of van één van diens attributen.

Hermes´staf, Banc d'Espanya
Dat exacte aantal weten we dankzij de Cazadores de Hermes. De ‘Jagers van Hermes’ zijn een stel enthousiaste Barcelona-bloggers die sinds een paar jaar de staf afstruinen, op zoek naar afbeeldingen van hun geliefde god. Een deel van hun fotografische buit is nog tot 1 september te zien in de Fundación Setba aan het Plaça Reial.

Verzoenende toverstaf
Op hetzelfde plein staat misschien wel de bekendste Hermessen van Barcelona - al menen sommigen dat het hier gaat om Hermes’ Romeinse evenknie, Mercurius.

De twee gehelmde lantaarnpalen zijn van Gaudí, gemaakt in 1879 in opdracht van de gemeente. Naast Hermes´ vleugelhelm zien we ook diens staf, de caduceus.

Die staf was ooit een eenvoudige olijftak. Totdat Hermes tijdens een van zijn verre koeriersreizen twee elkaar op leven en dood bevechtende slangen scheidde. Vanaf dat moment had hij een slangenstaf en werd het ding een symbool van vrede en neutraliteit.

Gaudí eiste 2300 peseta’s, bijna zeven keer zoveel
 Hermes’ handelsgeest heeft Gaudí aangeraakt, diens verzoenende toverstaf niet. De gemeente Barcelona bood de jonge Antoni 321 peseta’s voor het ontwerp van de lantaarnpalen, zijn allereerste officiële opdracht. De latere asceet Gaudí eiste 2300 peseta’s, bijna zeven keer zoveel. Na veel geruzie accepteerde de mokkende maker een betaling van 850 peseta’s. De gemeente heeft de lastpak nooit meer een opdracht gegeven. Tegenwoordig zijn de stadsbestuurders juist erg blij met de architect. Gaudí brengt geld in het laatje, héél véél geld.

Vanaf zijn vele plekken in de stad kijkt Hermes goedkeurend toe.




BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

22-07-14

Moment van vrijheid in Barcelona


El món neix en cada besada, heet de fotomozaïek.  In elke kus wordt de wereld geboren. De reuzenzoen siert sinds kort een muur aan het Plaça de Isidre Nonell, in de oude binnenstad van Barcelona. 

Kunstenaar Joan Fontcuberta maakte het acht bij vier meter grote kunstwerk met 4000 foto´s die lezers van de Catalaanse krant El Periódico naar de redactie zonden.  Een ‘Moment van Vrijheid’ moest het onderwerp zijn. Een thema dat natuurlijk alles te maken heeft met de in de straten van de stad niet te ontlopen viering van 300 jaar 1714.

De muur aan het plein van Isidre Nonell, schilder van naamlozen en outcasts, is na een paar weken al een bijna verplichte kusplek voor Barcelonezen en veel toeristen. Ook het al wat oudere stel op de foto´s hierboven lijkt even een flinke pakkerd te overwegen. Maar uiteindelijk zien de twee er toch maar vanaf.

Een moment van vrijheid.




Naschrift:
Een paar dagen geleden ontving El Periódico nóg een foto van een lezer. Een opname van het verwaarloosde graf van Isidre Nonell op de Montjuïc-begraafplaats.



BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

09-07-14

De mythische stichter van Barcelona (1)



Geen betere stichter van een trotse stad dan een superheld. Barcelona heeft er zelfs twee. De eerste is Hercules, de Griekse halfgod, vrucht van het overspel van vader Zeus met prinses Alkmene. Zeus erotische capriolen ware tegen de zin van Hera, niet alleen Zeus’ zuster maar tevens diens echtgenoot –de relationele wegen van die Griekse goden zijn werkelijk wonderlijk.

Stiefmoeder/tante Hera neemt, veel later, wraak op Hercules. Ze drijft de reus –machtig van lijf en leden, maar in bezit van zwakke zenuwen- tot waanzin, waarop Hercules zijn vrouw en kinderen dood. Weer bij zinnen hoort Hercules van de god Apollo hoe hij boete moet doen. De sterke held moet voor de zwakke vorst Eurystheus twaalf bovenmenselijk zware opdrachten tot een goed einde zien te brengen. Lukt dit, dat wacht hem de onsterfelijkheid.

Hercules fontein van Salvador Gurri i Corominas aan de Passeig de Sant Joan
Pirene
Het is tijdens het uitvoeren van een van de taken dat Hercules de noodkreten hoort van Pirene, de lieftallige dochter van Túbal, koning van het Iberisch schiereiland. Hercules’ hulp komt helaas te laat. De door een driekoppig monster zwaar gewonde prinses sterft in zijn armen.
De stoere Hercules is aangeslagen, maar zit bepaald niet bij de pakken neer. Van heinde en ver sleept hij bergen aan, en bouwt daarvan een gigantische graftombe voor de prinses: de Pyreneeën.
Mooie plek om een stad te stichten, mijmert Hercules. Wanneer ik een moment vrij heb, ga ik dat zeker doen.

Hercules op het Plaça de Catalunya. Beeld van Antoni Perera


Na al dat gezwoeg is het tijd voor een verfrissend bad in de Middellandse zee. In vier reuzenstappen is Hercules bij de Montjuïc. Voor hij in zee duikt, gaat hij eerst even lekker zitten, met de Montjuïc als ruggensteun. Hij geniet van het uitzicht over de vlakte van Barcelona. Mooie plek om een stad te stichten, mijmert Hercules. Wanneer ik een moment vrij heb, ga ik dat zeker doen.

Dat moment komt nadat Hercules dankzij een list de door de draak Ladon bewaakte gouden appels uit de tuin van de Hesperiden heeft gestolen en daarmee klaar is met zijn twaalf opdrachten. Met negen schepen vol timmerlui en metselaars zet hij vervolgens koers richting de Montjuïc. Dan steekt er onder Marseille een vreselijke storm op. Acht schepen bereiken met veel moeite de Franse kust, schip nummer negen gaat verloren.


Mooie plek om een stad te stichten, mijmert Hercules. Wanneer ik een moment vrij heb, ga ik dat zeker doen
Na het noodweer bereiken de acht schepen zonder veel problemen alsnog de vlakte van Barcelona. Tot hun verbazing is daar een groep mannen al druk bezig met het bouwen van een stad. Het zijn de mannen van Schip Negen, Barca Nona. Waarmee de verheugde Hercules gelijk een naam heeft voor zijn stad.

Finca Guëll
Tweeduizend jaar later vind je weinig sporen van Hercules in Barcelona. Een straat in de oude stad die zijn naam draagt, een beeld op het Plaça de Catalunya, plus een fontein op de kruising van de Passeig de Gracia en de Carrer Corséga, dat is het wel zo’n beetje.

De ingang van Finca Guëll.

 En dan is er nog het ijzeren hek van de Finca Guëll, de verzameling paviljoens die Antoni Gaudí tussen 1883 en 1887 aan de rand van Barcelona bouwde voor zijn mecenas Eusebi Guëll. De draak en de boom met de gouden appels bovenop de pilaar waaraan het hek is opgehangen verwijzen rechtstreeks naar het


Hesperiden-verhaal. Geen eigen idee van Gaudí, maar ‘gepikt’ uit L’Atlàndita (1876), het epos van de door Gaudí zeer bewonderde volksdichter Jacint Verdaguer, waarin Hercules een hoofdrol speelt. Zo maakte de slimme Gaudí iedereen blij. Eusebi Guëll was immers getrouwd met de dochter van Antonio López y López, de markies van Comillas en die was weer de beschermheer van Jacint Verdaguer.

Oh ja, we zouden het bijna vergeten: in de tuinen van dezelfde Guëll-residentie zette Gaudí in 1884 een Hercules-fontein neer. Kennelijk heeft het ding nooit veel indruk gemaakt, want door de jaren heen werd het door vegetatie overwoekerd. Pas in 1984, bij een grondige schoonmaakbeurt van het park (nu behorend tot het Palau Reial de Pedralbes, gebouwd op de plek van het oude Guëll-huis) kwam de fontein tevoorschijn:

Al met al een schamele oogst voor wat toch de grondlegger van Barcelona zou zijn. Superheld nummer twee brengt het er een stuk beter van af. Dat is Hercules halfbroer Hermes, in sommige versies van de legende mede-stichter van Barcelona. Hem kom je overal in de stad tegen. Meer over Hermes binnenkort op deze blog.


BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

22-06-14

De kortste nacht in Barcelona




 Geen betere plaats om het feest van Johannes de Doper te vieren dan Barcelona. Zoals elk jaar luiden de Barcelonezen het festijn in met de Nit de Sant Joan (nacht van de Heilige Johannes). Een luidruchtig spektakel van vreugdevuren, knalvuurwerk, cava en coca en doorzakken op het strand. Geen nood wanneer je de ochtend niet haalt: De metro rijdt de hele nacht en brengt je (vlak)bij je hotel of appartement.

Klik hier en hier voor meer info over tradities en achtergronden van Sant Joan
De officiële Sant Joan 2014 site vind je hier.





BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

13-06-14

De bloedige Corpus Christi van 1640


Een vrije versie van de gebeurtenissen in 1640 door Antoni Estruch i Bros (1907).

Corpus Christi (Sacramentsdag, dit jaar 19 juni) vieren de Barcelonezen al sinds 1320. Soms ging het er wild aan toe. De beruchtste Corpus uit de Catalaanse geschiedenis, die van 7 juni 1640, staat zelfs bekend als de Corpus de Sang, naar het vele bloed (sang) dat die dag vloeide.

Het waren roerige tijden toen. De Catalanen hadden meer dan genoeg van de oorlog die Spanje en Frankrijk al jarenlang uitvochten op hun plattenland uitvochten. Spaanse soldaten schoffeerden hen in hun eigen huizen. De 500 maaiers die even voor Corpus Christi naar de Barcelona kwamen waren dan ook heetgebakerd.

De vlam sloeg in de pan na een handgemeen op de Carrer Ample tussen een maaier en een Spaanse ordebewaker, waarbij de maaier steekwonden opliep. Zijn woedende vakbroeders zetten vervolgens koers naar het begin van de Ramblas, waar het paleis stond van virrei (onderkoning) Dalmalt de Queralt, de vertegenwoordiger van de Spaanse Kroon in de Catalonië. Bij de schermutselingen rond het paleis werd een maaier gedood.

Oorlog van de Maaiers
Uiteindelijk stierven die dag ergens tussen de twaalf en twintig mensen, het merendeel functionarissen van de virrei. De man zelf probeerde te ontsnappen aan de woedende menigte. Tevergeefs. Zijn lijk werd aan het einde van de dag gevonden aan de voet van de Montjuïc, op het strand van Sant Bertran.

 Het lijk van de virrei werd aan het einde van de dag gevonden aan de voet van de Montjuïc


De moord op virrei Dalmau de Queralt.
De Corpus de Sang was de voorbode van de Oorlog van de Maaiers (1640-1652), de Catalaanse opstand tegen Spanje. Het conflict had voor Catalonië rampzalige gevolgen: in 1659 ondertekenden Spanje en Frankrijk het Traktaat van de Pyreneeën en ging een groot deel van het Catalaanse grondgebied over in Franse handen. Nog steeds zijn Roussillon, Conflent en een deel van Cerdanya Frans.

Vreedzaam
Tegenwoordig verloopt Corpus Christi meestal vreedzaam, al maken gegants (reuzen), capgrossos (grote hoofden), Bijbelse- en dierfiguren en traditionele-muziekgroepen van de Seguici popular de Barcelona i ball dels gegants de Corpus een uitbundig spektakel (22 juni, vertrek 18.45 uur vanaf het Plaça de Sant Jaume). Ingetogener gaat het er toe tijdens de officiële Processó de Corpus Christi (22 juni, vertrek 19.45 uur van het Plaça Nova)
 De meest intrigerende Corpus-traditie, L’ou com balla (het dansende ei) kun je vanaf 19 juni drie dagen lang op tal van plaatsen in de stad zien.
De Corpus Christi processie van 1946. Op de foto de vlag van stadsheilige Eulàlia.

Lees hier meer over de achtergronden van Corpus Christi en L’ou com balla. Download hier  een pdf met het volledige programma.




BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

16-05-14

Een huis met een luchtje aan de Ramblas

Casa Bruno Cuadros, circa 1945.

Casa Bruno Cuadros heet het officieel, het huis aan de Rambla 82. Oorspronkelijk uit 1858, maar tussen 1885 en 1888 ingrijpend verbouwd door architect Josep Vilaseca, staat het bekend als het La Casa dels Paraigües, het Huis van de Paraplu’s, een verwijzing naar de paraplu-winkel die ooit op de begane grond zat.

Paul de Dief
Vóór Bruno Cuadros er in de jaren 1850 neerstreek, zat op deze plek echter een heel andere nering, namelijk een viswinkel. Een zaak met een luchtje, niet om die vis, maar vanwege de onbetrouwbare eigenaar, die bekend stond als Pau Lladre, Paul de Dief.

Pau, zo wil het volksgeloof, zou het kapitaal voor zijn vishandel hebben vergaard door dagelijks een gouden munt te stelen van zijn werkgever, geldfabriek La Seca (van het Arabische ‘Sekkat’, ‘huis waar men geld maakt`) in de carrer dels Flassaders in El Born. Natuurlijk werden de werknemers iedere avond bij het naar huisgaan streng gecontroleerd. Toch is de slimme dief tijdens de vele jaren dat hij in de fabriek werkte nooit betrapt. Toen Pau eindelijk genoeg goud had vergaard, nam hij ontslag en startte zijn vishandel.

Te veel eer
‘De een zijn dood is de ander zijn brood’, luidt de uitdrukking. La Seca zou door Pau´s streken gedwongen zijn geweest te sluiten, zo werd in de stad gefluisterd. Héél waarschijnlijk is dat te veel eer voor onze schurk. La Seca leidde in de negentiende eeuw weliswaar een bestaan van open en dicht zijn, maar dat kwam vooral door het zwalkende monetaire beleid van de regering in Madrid, die dan wel en dan weer niet koos voor een centrale muntproductie in de hoofdstad.


De geest van Paul de Dief waart nog rond: in Casa Bruno Cuadros huist tegenwoordig een bank

In 1868, met de komst van de Eerste Spaanse Republiek, ging de fabriek definitief dicht. Aan de Rambla 82 had Pau Lladre´s vis toen al lang plaatsgemaakt voor paraplu’s.
De paraplu’s zijn gebleven, zij het alleen op de gevels van het pand. En ook de geest van Paul de Dief waart nog (of weer) rond, kun je zeggen: in Casa Bruno Cuadros huist tegenwoordig een bank.




BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!

13-05-14

Museumnacht in Barcelona




Meer dan 70 musea en culturele centra doen zaterdag 17 mei mee met La Nit dels Museus, Barcelona´s  museumnacht. Behalve gratis toegang (tussen 19.00 en 01.00 uur) bieden veel musea hun late bezoek een extra programma van concerten, lezingen en dans- en theaterspektakels. Een kleine greep uit het aanbod:

  • Wetenschapsmuseum CosmoCaixa komt met de competitie Cosmobot, waarin als raceauto´s of sumoworstelaars vermomde robots onderling uitmaken wie het snelst, sterkst, dus zeg maar het slimst is. http://bit.ly/1oIK3cA
  • Het Scheepvaartmuseum doet het met muziek. Duik in het rijke maritieme verleden van Barcelona, met als soundtrack de klanken van onder meer een compleet symfonieorkest. http://bit.ly/1slhSRk
  • The Night Of The Black Out is een van de activiteiten in en om het moderne-kunstmuseum MACBA in El Raval. Twaalf kunstenaars gaan leuke dingen doen met audiovisuele objecten van het museum. En het publiek doet mee! http://bit.ly/1jaBzM1
Het complete aanbod (in alfabetische volgorde) van de museumnacht vind je hier.


BCN BITES - kijk voor meer nieuws over Barcelona en Catalonië op onze Facebook pagina!